Khi chúng ta dùng thuốc, chúng ta thường được hướng dẫn về cách sử dụng và liều lượng. Tuy nhiên, một khía cạnh quan trọng khác cần xem xét là tương tác giữa thuốc và thức ăn. Một số loại thức ăn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc hoặc gây ra tác dụng phụ không mong muốn.

Trong điều trị các bệnh lý phối hợp, tương tác thuốc là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm hơn. Việc tương tác thuốc với thức ăn có thể làm thay đổi cách cơ thể chuyển hóa thuốc, xuất hiện những độc tính, phản ứng có hại, gây thất bại trong điều trị, thậm chí có thể đe dọa đến tính mạng của người bệnh. Để hạn chế rủi ro có thể xảy ra, chúng ta cần nắm được một số cặp tương tác thuốc với thức ăn gây hại. Từ đó, biết cách dùng thuốc sao cho đúng và hiệu quả nhất. Dưới đây là các loại tương tác thuốc - thức ăn thường gặp nhất mà CEVPHARMA muốn thông tin đến bạn.

1. Rau củ và Trái cây làm giảm hiệu quả của thuốc

Chiết xuất cam thảo chứa glycyrrhizin và glycyrrhetinic acid, là những chất gây giữ natri và giảm kali, có thể gây trở ngại cho nhiều loại thuốc bao gồm thuốc hạ huyết áp và chống loạn nhịp. Uống nhiều cam thảo có thể gây ra chứng cường corticosteroid với khả năng giữ natri và mất kali, phù nề, tăng huyết áp và suy giảm hệ thống renin-angiotensin-aldosterone.  Các nghiên cứu cho thấy rằng việc tiêu thụ axit glycyrrhizic hàng ngày từ 95 mg trở lên sẽ làm tăng huyết áp. Vì vậy không nên dùng quá 10-30g cam thảo và uống quá nửa tách trà cam thảo mỗi ngày.

Rau xanh chứa vitamin K: Các loại rau xanh như bông cải xanh, cải Brussels, cải xoăn, rau mùi tây, rau bina và các loại khác có nồng độ cao vitamin K. Vitamin K có tác dụng đông máu, do đó, khi sử dụng các loại thuốc chống đông máu như warfarin, việc ăn quá nhiều rau xanh hoặc thay đổi đột ngột lượng ăn những loại rau này có thể làm giảm hiệu quả của thuốc.

Quả dứa: Dứa chứa một enzym gọi là bromelain có thể tương tác với một số loại thuốc như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) kháng sinh amoxicillin, tetracyclin; thuốc chống đông máu wafarin, thuốc chống kết tập tiểu cầu, heparin, làm tăng nguy cơ chảy máu quá nhiều. Enzym này có thể tăng hoặc giảm nồng độ của thuốc trong cơ thể.

Hành và tỏi: Hành và tỏi có thể tương tác với một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc chống đông máu. Chúng có thể làm tăng thời gian đông máu và gây ra vấn đề về chảy máu.

Quả bưởi (Bưởi chùm): Bưởi có thể tương tác với nhiều loại thuốc, như thuốc nhóm statin giúp giảm cholesterol (atorvastatin, simvastatin, lovastatin); thuốc chẹn kênh Canxi (nifedipin, felodipin); thuốc ức chế miễn dịch (Cyclosporine, Tacrolimus); các thuốc điều trị bệnh tâm thần và thần kinh. Chất có trong quả bưởi có thể gây tăng nồng độ của thuốc trong cơ thể, làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Bưởi chùm và nước ép bưởi làm cho thuốc tích tụ trong cơ thể, có thể gây nguy hiểm

Thực phẩm chứa chất xơ cao: Các thực phẩm chứa chất xơ cao như hạt lanh, ngũ cốc có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ một số loại thuốc và làm giảm hiệu quả của thuốc. Nồng độ metformin trong máu giảm khi dùng với một lượng lớn chất xơ. Ví dụ những bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường ăn bột yến mạch ngay sau khi dùng metformin có thể làm cho việc kiểm soát bệnh tiểu đường của họ trở nên tồi tệ hơn. Levothyroxine (hormone tuyến giáp) là một loại thuốc khác bị thay đổi khi dùng chung với chất xơ. Digoxin (thuốc trợ tim) và penicillin (thuốc kháng sinh) cũng bị ảnh hưởng bởi sự tương tác này. Tuy nhiên, các kháng sinh khác trong nhóm penicillin dường như không bị thay đổi khi sử dụng chất xơ.

Các loại rau họ cải như bắp cải, cải thảo, cải ngọt và củ cải đường chứa một loại chất gọi là goitrogen. Goitrogen có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp và gây rối loạn tiêu hoá. Nếu bạn đang sử dụng các loại thuốc điều trị rối loạn giáp, hãy giới hạn tiêu thụ các loại rau này và tham khảo ý kiến của bác sĩ.

Rau quả chứa oxalate: Một số loại rau quả như củ cải, cải bó xôi, mướp đắng có chứa oxalate, một chất có thể hình thành tạp chất trong thận và gây ra sỏi thận. Nếu bạn đang sử dụng các loại thuốc điều trị sỏi thận, hãy hạn chế tiêu thụ rau chứa oxalate để tránh tăng nguy cơ tái phát.

2. Đồ uống gây cản trở việc hấp thụ thuốc trong cơ thể

Nước ép bưởi chùm: Nước ép bưởi chùm có thể tác động đến quá trình chuyển hóa một số loại thuốc trong gan, làm tăng hoặc giảm nồng độ của thuốc trong cơ thể.

Sữa và sản phẩm từ sữa: Sữa và sản phẩm từ sữa như sữa chua, phô mai có thể ảnh hưởng đến việc hấp thụ một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh và thuốc chống vi khuẩn. Canxi có trong sữa có thể liên kết với thuốc và giảm sự hấp thụ của chúng, làm giảm hiệu quả của thuốc. Ví dụ điển hình là các loại thuốc kháng sinh như tetracycline, ciprofloxacin và levofloxacin… có thể kém hiệu quả hơn khi dùng cùng lúc với thức ăn giàu canxi. Nếu phải dùng, nên tránh ăn các sản phẩm sữa ít nhất hai giờ trước và sáu giờ sau khi uống thuốc kháng sinh.

Caffeine: Caffeine được tìm thấy trong cà phê, trà, nước ngọt có ga và một số loại thuốc giảm đau. Caffeine có thể làm tăng tác dụng giảm đau của các thuốc aspirin, paracetamol, nhưng cũng làm tăng tác dụng phụ như nhức đầu, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp ở người bệnh đang điều trị bằng các thuốc loại IMAO. Nếu ăn hoặc uống một lượng lớn thực phẩm và đồ uống có chứa caffein (ví dụ: sô cô la, cola, cà phê và trà) cùng với thuốc theophyllin sẽ làm tăng nguy cơ ngộ độc thuốc. Caffein có thể làm tăng độ hòa tan của một số thuốc như ergotamin, nhưng lại cản trở hấp thu các loại thuốc an thần (neuroleptic).

Rượu và các loại đồ uống có cồn: Uống rượu hoặc các loại đồ uống có cồn có thể tương tác với nhiều loại thuốc, bao gồm thuốc hoạt động trên hệ thần kinh, thuốc tim mạch và thuốc chống co giật. Tương tác này có thể làm tăng hoặc giảm hiệu quả của thuốc và gây ra tác dụng phụ không mong muốn. Khi bị đau đầu do rượu, bia, không nên dùng Paracetamol để giảm đau, bởi Paracetamol sẽ tăng gấp đôi tác hại đối với gan, có nguy cơ men gan cao, hoại tử gan cấp hoặc mạn tính nếu lạm dụng.

Dùng thuốc chống trầm cảm cùng với rượu nguy cơ huyết áp tăng đột ngột

3. Các loại thực phẩm thịt và cá cũng có thể tương tác với một số loại thuốc.

Dưới đây là một số tương tác phổ biến mà bạn nên lưu ý:

Các loại thực phẩm chứa tyramine: Tyramine là một chất tự nhiên được tìm thấy trong thực phẩm như phô mai, xúc xích, chuối chín, nho đỏ, sữa chua và thịt nguội. Các loại thuốc chống trầm cảm gọi là chất ức chế monoamine oxidase (MAOI) có thể tương tác với tyramine và gây ra tăng cao áp lực máu nguy hiểm. Do đó, khi sử dụng MAOI, cần hạn chế tiêu thụ các loại thực phẩm giàu tyramine.

Thực phẩm giàu protein: khi dùng cùng thuốc hạ huyết áp propanolol có thể làm tăng nồng độ propanolol huyết thanh, dẫn đến tăng tác dụng. Chế độ ăn giàu protein có thể làm giảm nồng độ và hiệu quả của thuốc trị Parkinson như carbidopa/levodopa và thuốc giãn phế quản theophylline, dẫn đến điều trị không hiệu quả và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.

Thực phẩm giàu Iod như hải sản, cá biển, rong biển: gây giảm hiệu quả của thuốc kháng giáp như methimazole, propylthiouracil khi dùng cùng. Do đó, nếu uống thuốc này mà ăn thực phẩm giàu iod thì sẽ cần tăng liều, dẫn đến gia tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Thực phẩm chứa chất béo và cholesterol cao: Thịt mỡ, mỡ động vật, và các sản phẩm có chứa chất béo và cholesterol cao có thể tương tác với một số loại thuốc, như thuốc chống lao cyclosterine, dẫn đến việc diệt trừ không hoàn toàn vi khuẩn lao, hoặc tương tác với thuốc giảm acid dạ dày esomeprazol, dẫn đến làm giảm tác dụng của thuốc. Các bữa ăn nhiều chất béo có thể làm tăng lượng theophylline trong cơ thể, trong khi các bữa ăn nhiều carbohydrate có thể làm giảm lượng này.

4. Thời điểm dùng thuốc so với bữa ăn ảnh hưởng đến hiệu quả của thuốc

Thuốc điều trị đái tháo đường Glimepiride nên được dùng vào bữa ăn sáng hoặc bữa ăn chính đầu tiên trong ngày, để đạt được hiệu quả tốt nhất. Trong khi đó, thuốc acarbose nên đường dùng ngay khi bắt đầu mỗi bữa ăn, không phải trước hoặc sau nửa giờ, vì nó làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate bằng cách ức chế enzym alpha-glucosidase.

Các thuốc kháng histamin như fexofenadine, loratadine, cetirizine nên được dùng khi đói để tăng hiệu quả của thuốc. Trong khi đó, rupatadine và cimetidine được dùng cùng với thức ăn để hỗ trợ duy trì nồng độ điều trị trong máu.

Khả năng hấp thu một số thuốc giảm khi dùng cùng với thức ăn, ví dụ như các loại thuốc ức chế men chuyển, vì vậy nên uống trước bữa ăn. Thuốc sucralfat dùng để điều trị vét loét dạ dày vì có tác dụng bao vết loét lại, cần được uống khi bụng đói

Ngoài ra, việc chế biến và nấu nướng thực phẩm cũng có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc. Một số thực phẩm có thể làm giảm hoặc tăng sự hấp thụ và tác dụng của thuốc. Tuy nhiên, các tương tác thực phẩm-thuốc có thể khác nhau tùy thuộc vào loại thuốc cụ thể và tình trạng sức khỏe của người sử dụng. Vì vậy, hãy luôn tham khảo ý kiến ​​của bác sĩ hoặc  dược sĩ để biết được danh sách chính xác về các loại thực phẩm nên tránh khi dùng thuốc. Hãy luôn tuân thủ các chỉ dẫn của bác sĩ để đảm bảo rằng bạn nhận được lợi ích tối đa từ việc sử dụng thuốc.